شهرستان شاهرود یکی از شهرستانهای استان سمنان است. مرکز این شهرستان شهر شاهرود
است و در شمال شرقی کشور ایران قرار دارد.
شهرستان شاهرود در فاصله ۳۹۰ کیلومتری شرق پایتخت با ۵۱۴۰۰۰ کیلومتر مربع وسعت و ۱۳۶۵ متر ارتفاع از سطح دریا در مختصات جغرافیائی ۵۴ و ۳۵ تا ۵۷ و ۵ طول شرقی و ۳۴ و ۳۵ تا ۳۵ و ۳۵ عرض شمالی قرار دارد ، این شهرستان با ۳۲۵۰۰۰ نفر جمعیت ۴ بخش ۱۲ دهستان و ۲۹۳ پارچه آبادی بزرگترین شهرستان ایران اسلامی از نظر وسعت می باشد .
پارکهای ملی ، پناهگاهای حیات وحش ، مناطق حفاظت شده و آثار طبیعی ، ملی یا به عبارت دیگر مناطق چهارگانه طبیعی مهمترین نقاط اکوتوریسمی به شمار می رود و اگر منطقه شکار ممنوع را نیز جزو قلمرو تفکیکی محیط زیستی بدانیم تقسیم بندی به پنج قسمت افزایش خواهد یافت که خوشبختانه تمامی این مناطق در این شهرستان وجود داشته و مناطق حفاظت شده در برگزاری تورهای طبیعت گردی بعنوان مبنا قرار می گیرد و از این لحاظ ( وجود مناطق حفاظت شده ) استان سمنان و شهرستان شاهرود را از دیگر شهرهای کشور متمایز و ممتاز نموده زیرا یک چهارم مناطق حفاظت شده کشور در این استان وجود دارد .
اگر بخواهیم در شهرستان شاهرود گشتی بزنیم و از طبیعت آن بهره بگیریم بهتراست بدانیم که شاهرود را سرزمین پنچ اقلیم یا قاره کوچک نام نهاده اند و بعنوان عروس کویر معرفی گردیده و این تفاوت در اقلیم مدیون اختلاف های شگفت انگیر ۱۰۰ درجه سانتیگراد در بلندترین منطقه کوهستانی شهرستان به عنوان قله شاهوار که حدود ۴۰۰۰ متر ارتفاع داشته و دمای آن ۵۰ درجه زیر صفر در زمستان و گرمای کشنده ۵۰ درجه سانتیگراد در پست ترین منطقه شهرستان با نام اسب کشان با ارتفاع ۸۵۰ متر می باشد لذا خالی از لطف نیست که ابتدا مختصری در خصوص پوشش گیاهی و جانوری این شهرستان مطالبی را به اختصار بیان نموده تا ذهن گردشگر در خصوص این شهرستان باز شده و سپس مناطق جذاب آن را وصف نمائیم . از ویژگیهای این شهرستان می توان وجود دشت، کویر ، ریگزار مناطق استپی ، تپه ماهوری ، کوهستانی ، جنگل و رودخانه را نام برد. این شهرستان با این تنوع اقلیمی تنوع پوشش گیاهی و جانوری فراوانی را نیز دارد گیاهانی چون تاق ، اشنیون ، درختچه های بادام وحشی کتیرا و گون درختان کوهستانهای آهکی که مهمترین آنان اورس یا سرو وحشی است و درختان جنگل های هیرکانی مانند بلوط ، راش ، افرا ، مازو و بلند مازو را نام برد که در میان این رستنی های گوناگون جانوران مختلفی زندگی می کنند مانند گورخر آسیایی که حیواناتی کاملاً کویری و مختص این منطقه می باشد یوزپلنگ آسیایی که حیوانی کاملا دشتزی است ، قوچ و میش که حیواناتی خاص تپه ماهورها و کوهستانها هستند و کل و بز که کاملاً کوهستانی و صخره ای می باشند و حیوانات کاملاً جنگلی مانند گوزن ، مرال ، یا شوکا که کوچکترین گوزن ایران است . از لحاظ پرندگان نیز تنوع چشمگیر است پرندگانی از قبیل کوکر یا باقرقره ، دودوک ، زاغ بور و.... که پرندگانی کاملاً دشتزی و کویری هستند تا عقاب گردن طلایی که پرنده ای است کوهستانی و قرقاول که پرنده ای جنگلی می باشد .
حال گشت خود را از جنوب شرقی شهرستان و دورترین منطقه شاهرود شروع می نمائیم که نام آن خارتوران با شهرت جهانی می باشد این منطقه با وسعتی نزدیک به ۸۶۳/۱ میلیون هکتار به تنهایی می تواند ۱۰ نمونه تور علمی و تفریحی متفاوت را در خود بگنجاند این منطقه که به تعبیری دومین بیوسفر جهان پس از سرنگیتی منظور گشته است و بزرگترین منطقه حفاظت شده در خاور میانه رقم خورده است در این منطقه گردشگران به راحتی می توانند پوشش گیاهی منحصر به فرد خارتوران را مطالعه نموده و با کمی دقت و تأمل گله ای نسبتاً بزرگ از گور خر آسیائی را مشاهده نمایند و با کمی شانس نیز ممکن است یوزپلنگ آسیایی را رویت نمایند که پدیده ای نادر است . از جمله پوشش گیاهی این منطقه می توان گیاهانی از جمله دم روباه ، کاروان کش ، افدرا ، شور ، تاغ نوعی سیف ، گز ، قیچ ، اسپند ، جارو، گون ، درمنه ، کما ، فرفیون ، چوبک ، اسکنبیل و خار شتر را نام برد که هر کدام به نوعی دارای مصارف داروئی ، علوفه و غیره می باشند و از فرسایش خاک جلوگیری می نمایند و لازم به توضیح است که گونه های تاغ و آتریکن موجود در منطقه از گونه های گیاهی بسیار با اهمیت می باشد که علاوه بر تأمین علوفه دامی در تثبیت شن های روان و جلوگیری از گسترش کویر بسیار مفید و موثر می باشند .
از جمله زیباییهای دیگر این منطقه می توان به تپه هایی با شنهای روان این منطقه اشاره نمود که بسیار زیبا و جالب توجه می باشد .
سپس سفر خود را با حرکت به سمت میامی ادامه می دهیم در فاصله ۷۰ کیلومتری شمال میامی منطقه کالپوش با روستاهای فراوان قرار دارد که از لحاظ اقلیمی و آب و هوایی و پوشش گیاهی کاملاً شبیه شهرستان های شمالی ایران بوده و نزدیکترین شهر شمالی به آن شهر مینودشت با فاصله ۶۰ کیلومتر می باشد . این منطقه آبشارها و دشت ها و جنگل های بسیار زیبائی را در خود جای داده که از شاخصهای این منطقه می توان به دشت شقایقها اشاره نمود که از اواسط اردیبهشت تا اوایل خردادماه این منطقه را به یکی از زیباترین مناطق با جاذبۀ گردشگری تبدیل می نماید . تماشای مزارع آفتابگردان در شهریورماه نیز خالی از لطف نبوده و می تواند هر ساله گردشگران بسیاری را به سوی خود جذب نماید . نکته دیگری که جالب توجه می باشد مجاورت این منطقه سرسبز با منطقه کاملا خشک و کویری بوده که حائل بین آنها یک کوه می باشد و با برگشت به سمت میامی پس از سپری نمودن مسافت ۷۰ کیلومتری پس از میامی به سمت غرب به شاهرود می رسیم که اطراف آن را کوهها بصورت کمربندی محصور نموده اند و به آن جلوای خاص داده است و این شهرستان به لحاظ قرار گرفتن در مسیر جاده ی تهران - مشهد هر ساله پذیرای تعداد زیادی از زائرین آقا علی ابن موسی الرضا می باشد و عمده سرسبزی و پوشش گیاهی شهری در مسیر غربی شهر ، بلوار ، جنگل مصنوعی و آبشار وجود دارد و از لحاظ آب و هوایی این شهر نسبت به دیگر شهرهای استان از آب و هوای مطلوبتر و خنکتری برخوردار می باشد و اگر به سمت شمال حرکت نمائیم در فاصله ۳۵ کیلومتری شمال غرب شاهرود روستای تاش و شهر مجن قرار گرفته است، شهر مجن دارای بافت ساختمانی پلکانی بوده و از آن بعنوان ماسوله کویر یاد می شود و این شهر علاوه بر چشم اندازهای زیبا دارای آبشارهای طبقاتی و بسیار زیبا بعنوان تنگه داستان می باشد که در داخل شکاف کوه ها واقع گردیده و در حوالی روستای تاش چشمۀ هفت رنگ و مناظر بدیعی جهت گردشگران مشتاق وجود دارد که هرساله گردشگران بسیاری رابه خود جذب نموده و از ضلع شرقی تاش براحتی به منطقه کوهستانی چشمه پیر خواهیم رسید که علاوه بر زیبایی منحصر به فرد راهی جهت صعود به شاهوار می باشد و همچنین با توجه به اینکه از مسیر روستای تاش به سمت شمال فاصله چندانی نداریم مسافرین زیادی از این مسیر تردد نموده و از زیباییها و چشم اندازهای این منطقه استفاده می نمایند و اگر کسی به قصد تماشای زیباییهای این دو روستا آمده باشد می تواند پس از پیمودن حدود ۶ ساعت با اسب از کوهستانهای بسیار زیبای تنگه تاریک و تنگه رستم عبور کرده و به چشمه و منطقه گاوکشان که از زیباترین مناطق البرز شرقی می باشد رسیده و در جنوب غربی این منطقه تنگه زندان وجود داشته که به واسطه وجود قوچ ، میش، کل، بز ، خرس ، پلنگ و کبک شکارگاه مناسبی برای شکارچیان به شمار می رود و پس از آن به لارکوه رسیده و پس از پیمودن ۳۲ کیلومتر به منطقه چشمه علی دامغان می رسیم .
از دیگر جاذبه های این شهرستان نیز می توان جنگل ابر و جنگل و منطقه حفاظت شده خوش ییلاق اشاره نمود. به تدریج هرچه از حاشیه کویر به سمت دامنه های جنوبی سلسله جبال البرز پیش می رویم با افزایش ارتفاع، تغییر جنس خاک ، افزایش مقدار رطوبت و تغییر درجه حرارت نوع پوشش گیاهی تغییر کرده و به طرف نمونه های نیمه سردسیری و سردسیری و در قسمت شمالی مراتع کاملاً ییلاقی جلب نظر می نماید بطوریکه می توان گفت با یک فاصله حدود ۳۰ کیلومتری از حاشیه کویر به سمت دامنه، قسمت عمده ای از منطقه دارای پوشش گیاهی جالبی می باشد که البته این پوشش در نقاط مختلف از نظر تراکم کاملاً متفاوت می باشد . در منطقه خوش ییلاق واقع در شمال شهرستان شاهرود پوشش گیاهی به صورت جوامع گیاهی متنوعی بوده که این تنوع بصورت جنگل های راش ، بلوط ، اورس در شیبهای شمال و شمال غربی منطقه شروع و به جوامع استپی خشک دارمنه و اسپند در جنوب ختم می شود . منطقه خوش ییلاق دارای ۱۵۶۰۰۰ هکتار مساحت بوده و دارای پوشش جانوری قوچ ، مپش ، کل ، بز ، آهو ، خرس ، پلنگ بازشکاری می باشد .
یخبندان های اخیر کره زمین در حدود ۱۰ هزار سال پیش باعث از بین رفتن بافت جنگل های باستانی در کل جهان گردید و تنها حاشیه سبزی از آن با همان پوشش باستانی ـ هیرکانی بصورت نواری سبز در شمال کشور ایران باقی مانده است . که بدون شک آخرین بازمانده از جنگل های باستان جهان می باشد جنگلهای هیرکانی شمالی مورد نظر با محدوده ای تقریباً ۲۰۰۰۰۰ هکتار دارای پوشش گیاهی تیپیک جنگل های هیرکانی ( راش ، افرا ، بلوط ، مازو و بلند مازو ) می باشد که در قسمت هایی از آن پوشش به صورت غالب و مغلوب جلوه نمایی می کند و ۳۵۰۰۰ هکتار از عرصه این جنگلها در شمال روستای ابر در نزدیکی شهرستان شاهرود قرار دارد در رشته کوههای البرز شرقی کوتاهترین ارتفاع در دامنه ابر به چشم می خورد . این پدیده سبب شده تا ابرهای متراکم از این ناحیه گذشته و منظره بدیع اقیانوسی و ساحل های ابر را بوجود آورند از این جهت منطقه بنام ابر خوانده شده و اغلب اوقات شاهد این پدیده بسیار شگفت انگیز در منطقه هستیم و این جنگل در مرز میانبند دو اکوسیستم کاملا متمایز قرار گرفته است که از سمت کویر اکو سیستم نیمه بیابانی و تپه ماهوری تبدیل به اکو سیستم جنگل و مرتع شده و به همین دلیل در مرز میانبند شاهد پدیده شگفت همزیستی گونه های گیاهی و جانوری هر دو اکو سیستم می باشیم ، درمنه در کنار توسکا و آمرود ، دودوکن در کنار عقاب گردن طلایی .
علاوه بر سه موضوع یاد شده جنگل ابر یکی از بانکها ی گیاهان دارویی سرشار در کشور شناسایی شده است ، که همه ساله مشتاقان و علاقه مندان را از گوشه کنار جهان به سوی خود دعوت می نماید و جالب توجه است که از هر سه مسیر جنگل ابر و جنگل اولنگ و روستای تاش می توان به شهرهای شمالی رسید .
در کل اگر بخواهیم شاهرود را از دید یک گردشگر توصیف نمائیم باید بگوییم شاهرود قاره ای است کوچک در دل یک کشور با پتانسیلهای گردشگری بالا دارای جاذبه های طبیعی زیبا ، مناطق حفاظت شده ، اماکن تاریخی ، اماکن مذهبی ، غارها ؛ چشمه ها ، کویرها ، کوهها و گونه های گیاهی و جانوری منحصر به فرد و علاوه بر آن شاهرود با وجود عرفایی همچون شیخ ابوالحسن خرقانی ، بایزید بسطامی و ابن یمین فریومدی بعنوان شهر عرفان هر ساله پذیرای تعداد زیادی مسافرین از اقصی نقاط دنیا می باشد و با ایجاد زیر ساختهای گردشگری این شهر از هر لحاظ آماده پذیرای توریستهای مذهبی ، ورزشی ، توریست های طبیعت گرد و تورهای علمی و تفریحی و ... می باشد . و اگر کسی برنامه اش را به نحوی تنظیم کند که بخواهد در یک سفر ، هم یادگارهای فرهنگی را ببیند و هم از طبیعتی زیبا و بکر لذت ببرد بی تردید می تواند شاهرود را برگزیند
یکشنبه هشتم مهر 1386
